Φώτης Κόντογλου – Παραμονὴ Χριστούγεννα

Κρύο τάντανο ἔκανε, παραμονὴ Χριστούγεννα. Ὁ ἀγέρας σὰ νά ῾τανε κρύα φωτιὰ κι ἔκαιγε. Μὰ ὁ κόσμος ἤτανε χαρούμενος, γεμάτος κέφι. Εἶχε βραδιάσει κι ἀνάψανε τὰ φανάρια μὲ τὸ πετρόλαδο. Τὰ μαγαζιὰ στὸ τσαρσὶ φεγγοβολούσανε, γεμάτα ἀπ᾿ ὅλα τὰ καλά. Ὁ κόσμος μπαινόβγαινε καὶ ψώνιζε· ἀπὸ τό ῾να τὸ μαγαζὶ ἔβγαινε, στ᾿ ἄλλο ἔμπαινε. Κι ὅλοι χαιρετιόντανε καὶ κουβεντιάζανε μὲ γέλια, μὲ χαρές.

Οἱ μεγάλοι καφενέδες ἤτανε γεμάτοι καπνὸ ἀπὸ τὸν κόσμο ποὺ φουμάριζε. Ὁ καφενὲς τ᾿ Ἀσημένιου εἶχε μεγάλη φασαρία, χαρούμενη φασαρία.

κυρ Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης-«Βαρδιάνος στα Σπόρκα»

 

Ο κυρ Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, στὸ διήγημά του «Βαρδιάνος στὰ Σπόρκα», περιγράφει τὶς συνέπειες μίας ἐπιδημίας χολέρας, ποὺ ἐνέσκηψε στὴν ἐποχή του.  Διαβάζω: «Κακὴ ὑποψία, δυσπιστία καὶ ἰδιοτέλεια, χωροῦσα μέχρι ἀπανθρωπίας, ἐβασίλευε πανταχοῦ. Ὅλα ταῦτα ἦσαν εἰς τὸ βάθος, καὶ ὁ φόβος τῆς χολέρας ἦτο εἰς τὴν ἐπιφάνειαν. Θὰ ἔλεγε τίς, ὅτι ἡ χολέρα ἦτο μόνον πρόφασις, καὶ ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν ἀνθρώπων ἦτο ἡ ἀλήθεια. Τὸ δαιμόνιον τοῦ φόβου εἶχεν εὕρει ἑπτὰ ἄλλα δαιμόνια πονηρότερα ἑαυτοῦ καὶ εἶχε λάβει κατοχὴν ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν ἀνθρώπων». (ἐκδ. Γιοβάννης, τόμ. 3, σελ.159).

Τα Χριστούγεννα του Γερο-Μάνθου

Απόσπασμα του αναγνωστικού βιβλίου της Β' Δημοτικού, 1972

Όταν τα σχολεία εδίδασκαν Χριστό:

Εἶναι παραμονή τῶν Χριστουγέννων. Ὁ γέρο-Μάνθος κατέβηκε ἀπό τά κτήματα του στό χωριό. Θέλει νά ἑορτάσῃ τή μεγάλη ἑορτή μέ τά παιδιά του, νά πάῃ καί στήν ἐκκλησία νά μεταλάβῃ. Στό χωριό ἔχει μεγάλους γυιούς καί δώδεκα ἐγγόνια. Ὅλα πηγαίνουν στό σχολεῖο καί κάθονται μαζί στό ἴδιο σπίτι.

Η Φιλάνθρωπος Τατιανή: Ένας κρυφός ανθός με ευωδία διακονίας μέσα στον κόσμο

-Ποῦ πᾶς πάλι, Τατιανή, μέ τόν τενεκέ; ρωτάει ὁ σύζυγος.

-Νά πετάξω σκουπίδια.

-Ἔ, πόσα σκουπίδια ἔχουμε πιά σ'αὐτό τό σπίτι καί πᾶς-ἔρχεσαι τόσες φορές;

Ὅμως "μή γνώτω ἡ ἀριστερά σου τί ποιεί ἡ δεξιά σου" καί γι'αὐτό οὔτε ὁ σύζυγος δέν ἤξερε ὅτι στούς τενεκέδες πού πηγαινόφερνε ἡ Τατιανή κουβαλοῦσε μέσα ζάχαρη, καφέ, ψωμί, ὅλα τά χρειαζούμενα γιά τούς φτωχούς γέρους τῆς γειτονιᾶς.

Ἤξερε ἀπό φτώχια, ὅπως ἤξερε κι ἀπό πείνα κι ἀπό ὀρφάνια κι ἀπό προσφυγιά κι ἀπό κόπο κι ἀπό πένθος.

Γεννήθηκε στήν Τυφλίδα. Γερή καί ἁγία ρίζα. Ἕνας παππούς της ἦταν μοναχός. Οἱ γονεῖς της ἐπί τσάρου καί λίγο πρίν τή Ρωσική

Το εικονοστάσι του Κυρ Φώτη Κόντογλου και το «Φῶς ἱλαρόν»

Ἔχουμε στό σπίτι μας ἕνα μικρό δωμάτιο μ' ἕνα εἰκονοστάσι, πού βρίσκεται πρός τή μιά γωνιά του. Ἀπάνω στό εἰκονοστάσι εἶναι βαλμένο, στή μέση, ἕνα παλιό μεγάλο Εὐαγγέλιο μέ ἀσημωμένες τάβλες, ἕνας ἀρχαῖος σκαλιστός σταυρός, ἕνα μικρό κουτάκι μέ ἅγιο λείψανο, ἕνα ἀσημένο χέρι, μεγάλο ὅσο εἶναι τό φυσικό χέρι, πού ἔχει μέσα ἅγιο λείψανο τῆς ἁγίας Παρασκευῆς, καί κάμποσα εἰκονίσματα, πού ἀνάμεσά τους εἶναι μία μεγάλη εἰκόνα τῆς ἁγίας Παρασκευῆς, παλιά κι ἀσημωμένη ἀπό τέμπλο.

Στην κάμαρα με τα εικονίσματα

Σαν εβράδιαζε και πριν νυχτώσει και πριν γυρίσει ο πατέρας μας απ’ τη δουλειά του την απογευματινή κι από το καφενείο που συναντιόταν με τους φίλους του, έμπαινε η μάνα στο δωμάτιο με τα εικονίσματα.

Κατέβαζε το καντήλι που κόντευε να σβήσει, αφού καιγόταν από το πρωί, και το ’φερνε στην κουζίνα και το ’βαζε απάνω στη γωνιά. Άναβε τότε απ’ τη φλόγα που τρεμόσβηνε την πασχαλιάτικη λαμπάδα που φυλάγαμε απ’ τη Λαμπρή και μου την έδινε να την κρατάω.

Η λιτανεία

 Στράτης Μυριβήλης

Το κείμενο αυτό είναι απόσπασμα από το 44ο κεφάλαιο του μυθιστορήματος Η Παναγιά η Γοργόνα, που εκδόθηκε ολοκληρωμένο το 1949.

Η υπόθεσή του διαδραματίζεται σε ένα παραλιακό χώρο, στη Μουριά και στη Σκάλα Συκαμιάς, κοντά στη Μυτιλήνη, και παρακολουθεί την απλή ζωή των κατοίκων της περιοχής λίγο μετά τη Mικρασιατική καταστροφή.